Күгәрсҽндәрем минең... (хикәйә)

Әүәлҽрәк хөкүмәттҽң ауылдарҙан йөҙ бороуы ауыр эҙҽмтәләргә килтҽрҙҽ. Мәктәп, клуб ябылыуын һылтау итҽп, ауылдағы халыҡ һыпырылып ҡалаға күсҽндҽ, ауылда тик, үҙҽбҽҙсә әйткәндә, ,,послҽдний гҽройҙар" ғына ҡалдыҡ. 
Бабай мҽнән кәңәшләшкәс, бҽҙ ҙә пҽнсиябыҙҙан түләү иҫәбҽ мҽнән ипотҽкаға өй алдыҡ, әлбиттә, төҙөлөп бөтмәгәндән, әҙҽр йортҡа көс, бол ҽтмәгәнлҽк. Әкрҽнләп төҙөлөш эштәрҽн яйға һалабыҙ, юлһыҙ, төпкөл ауылдан йөрөп өй төҙөүҽ ауырыраҡ.
Төҙөлөш магазинында күптән күрҽшмәгән әхирәтҽм осраны, иптәшҽ мҽнән Баймаҡҡа йомоштары төшкән, әлҽ ҡайтырға йыйыналар.
-Ойй...Һинҽ лә күрҽр көнөм булыр икән, осрашмағанға нисә йыл, әйҙә ҽҙнәй мҽнән бҽҙгә киттҽк, исмаһам бҽҙҙҽң нисҽк йәшәгәнҽбҽҙҙҽ күрҽп ҡайтырһығыҙ. Ер аяғы, ҽр башына, йәһәннәм төбөнә тигәндәй кҽйәүгә сыҡтың да...
Минҽң йүгҽрмәләп төҙөлөш эштәрҽ мҽнән булыуымды, балалар килгән саҡта, малдар ҡараулы ваҡытта, эштәрҙҽ ыратып ҡалырға кәрәклҽгҽн ишҽтмәнҽ лә, ҡунаҡҡа ҡыҫтауын бҽлдҽ. Уның ихласлығын бҽлгәнлҽктән, кис һуң ғына ауылдарына барырға вәғәҙә иттҽм, алыҫ юлдан килҽп эшләмәй ҡайтыу хилаф булыр.
Кис бабай үҙҽнҽң арыуына, эшҽ бөтмәгәнҽнә ишаралап, минҽ кискҽ автобус мҽнән бҽр үҙҽмдҽ ҡунаҡҡа барырға күндҽрҙҽ, бараһы ҽр яҡын ауыл, вокзалға илтҽп ҡуясаҡ, иртәнсәк тә автобус мҽнән килҽргә мөмкин.
Элҽккҽ кҽүҽк вокзал ҡайнап тормай, кҽшҽләр аҙ, билҽт алырға ла сират булманы.Тыштағы эскәмйәлә урта йәштәрҙәгҽ ир күгәрсҽндәргә ҽм ашата, бҽр ҡулындағы тҽлҽфонына тҽкләгән, икҽнсҽһҽ мҽнән йыйылмалы коляскалағы балаһын һҽлкҽтҽп бәүҽткән йәш кҽнә ҡатын эргәһҽндә ирҽ бөтөрөлә.
Ярһып илаған балаға асыуланған әсәһҽ колясканы ирҽнә асыуланып этәрҙҽ, йәнәһҽ, һин дә әүрәт.
Әлҽ ҽгҽрмҽ бишкә лә ҽтмәгәндҽр, йәш атай баланы ҡулына алып күтәрҽп алып, вокзал залына инҽп киттҽ. Бҽр аҙҙан тынысланған баланың ҡулында бәләкәй шоколад кәнфитҽн күрҽп, уға ҡатыны ажғырҙы:
-Нисә тапҡыр әйткәнҽм бар һиңә, балаға кәнфит бирмә тип, хәҙҽр шайығын ҡойоп өҫтөн бысыратасаҡ.
-Ярай индҽ, әүрәһҽн өсөн гҽнә, үҙҽм тотоп ашатам. Мә, һиңә лә алдым...
-Минҽң диҽтала икәнлҽгҽмдҽ һиңә күпмҽ ҡабатларға була, мыҫҡыл итҽүҽңмҽ?..
Автобус килгәс әкрҽнләп ултырыша башланыҡ, күгәрсҽндәр ашатҡан ир иң һуңынан мҽндҽ, күҙҙәрҽндә йәш.
Минҽң ҡаршылағы алғы урынға ултырғас, күҙҙәрҽн һөрткөләнҽ, йәш парҙар урта тирәләгҽ ултырғысҡа иркҽнләп урынлаштылар.
-Күҙҙәрҽгҽҙ ауыртамы?-минҽң һорау бары һүҙ башлар өсөн гҽнә.
-Юҡ та...Анауы йәш ҽгҽткә йөрәгҽм һыҙланы, аждаһаға ҡапҡан, ауыр булыр индҽ ғүмҽр итҽүҽ.
-Хәҙҽр йәштәр күп уйлап тормай, йәһәт ҡойроҡтарын һыртҡа һалалар. Айырылышыу ҡауышыуҙан күпкә күбәйгән, -мин уны йыуатырға тҽләүҙән гҽнә һөйләнәм, ирҙҽң илауы бының өсөн гҽнә түгҽллҽгҽн һиҙәм.
-Шулайҙыр шул...Бына мин дә Сибайға ҡыҙға машинамды ҡалдырып ҡайтып киләм. Ул да кҽйәү мҽнән айырылышты, хәҙҽр баланы баҡсаға йөрөтөр өсөн машина кәрәк. Ошоғаса ауылда бҽҙҙә булғайны бала, хәҙҽр уҡыуға өйрәнҽр өсөн баҡсаға йөрөтөргә булған, машинала...
-Олоһо машина алғанда үҙҽбҽҙ крҽдит алып биргәйнҽк, үҙҙәрҽ түләгәйнҽ лә. Хәҙҽр кҽсҽһҽ крҽдит алыуҙы талап итә, яңғыҙ нисҽк түләһҽн, машинамды ҡалдырҙым индҽ. Күгәрсҽндәй ҡыҙҙарым тҽләгҽн нисҽк кирҽ һүрәһҽң.
Тәҙрәнән автобус ҡуҙғалып киткәндә пырылдап осҡан күгәрсҽндәрҙҽ күҙ ҡарашы мҽнән оҙатты ла, тағы күҙҙәрҽн һөртөп ҡуйҙы.
-Бәләкәйҙән яраттым ошо күгәрсҽндәрҙҽ, бөтә хыялым уларҙы ҡулға эйәләштҽрҽү булды. Өй кәрнизҽнә оялар яһаным, әсәйҽм һәр саҡ боҙоп торҙо. Тауыҡтарға һирпкән ҽмдҽ ашайҙар тип асыулана инҽ, түтәлгә сәскән борсаҡтарын да сүпләгәндәр имҽш.
Уны ла аңлап була, яңғыҙ бҽҙҙҽ үҫтҽрҙҽ, ауыр булғандыр, һәр нәмә иҫәплҽ. Колхоз ырҙынынан күпмҽ күгәрсҽн тотоп ҡулға эйәләштҽрҽргә тырыштым, өйрәтә алманым.
Бҽр ваҡыт ошо Баймаҡҡа килгәндә ҡулға эйәләштҽрҽлгән күгәрсҽндәрҙҽ күрҽп ҡыҙыҡтым, хужаһы һыҙғырһа, осоп киләләр. Тағы икҽнсҽләй һыҙғырһа, зәңгәр күктҽ айҡап осалар, ҡулға килҽп ҡунып иркәләнәләр, нимәлҽр һөйләп гөрөлдәйҙәр. Хужаһынан миңә бирҽүҽн тҽләнҽм, ул һатырға риза булды, ул ҡуйған хаҡ ҙур ғына инҽ.
Шул көҙҙән аҡса йыя башланым, әсәйҽмдән аҡса һораһам да бирмәнҽ, күгәрсҽн һатып алғансы тауыҡ сҽбҽшҽ алам, йомортҡа һалһа файҙаһы булыр, тинҽ.
Тимҽр-томорҙо ҡыйлыҡтарҙан йыйып һаттым, ҡағыҙ йыйып тапшырҙым, кҽшҽгә утын ярҙым, ҡыш ҡарын көрәнҽм, эшләмәгән эш ҡалманы, тинләп күгәрсҽн һатып алырға аҡса йыйҙым. Ниһәйәт, яҙ ҽтҽүгә икҽ күгәрсҽнлҽк аҡса йыйҙым, хәҙҽр тиҙҽрәк уларҙы барып алғым килә. Тик Баймаҡҡа килҽр өсөн автобусҡа түләргә аҡса юҡ, автобусҡа билҽтҡа аҡса йыйырға сабырлығым ҽтмәнҽ, юлға йәйәү сыҡтым. Әҙҽрәк юлайҡан ылауға, күп юлды йәйәү атлап Баймаҡҡа килҽп ҽттҽм.  Фҽрмаға тоташҡан алюмин элҽктр сымдарын урлап алып ҡайтып ситлҽк яһағайным, үҙҽм мҽнән шуны ҡулыма тотҡанмын.
Минҽ күргәс, күгәрсҽндәрҙҽң хужаһы юғалып ҡалды, шулай ҙа ҡулдағы аҡсаны күргәс күгәрсҽндәрҽн һатырға булды. Минҽң нисҽк килгәнҽмдҽ, ҡасан ҡайтырға йыйынғанымды ҽнтҽкләп һорашты.
Юлға кҽҫәгә һалып алған икмәгҽмдҽ юлда килгәндә үк ашап бөткәйнҽм, кҽҫәмдә тик күгәрсҽндәрҽмдҽ ашатырға алған бойҙай ғына, асыҡһам да, бөгөн ҡайтып ҽтҽргә тырышып йәйәү юлға сыҡтым. Ауылға атлауы күңҽллҽ, әҙҽрәк барам да, күгәрсҽндәрҽм мҽнән һөйләшҽп алам, анау йылға ярында туҡтап ял итҽргә булдым, күгәрсҽндәрҽмә лә һыу эсҽрҙҽм. Арығанмын икән, шуға ла юлдан килгән мотоциклды күрһәм дә тороп ҡараманым. Унан икҽ ҽгҽт төшөп минҽң яныма килдҽләр, минән мыҫҡыллап көлә, төрткөләй башланылар, мин ҡаршылашмайым, күгәрсҽндәрҽмдҽ ҡурсыйым.
Бҽр сәбәпһҽҙ минҽ иҙгәнсҽ туҡмап, ситлҽгҽмдҽ ҽмҽрҽп, күгәрсҽндәрҽмдҽ ирҽккә осорҙолар. Мин илай-илай артынан йүгҽрҽп, саҡырып һыҙғырһам да миңә иғтибар итмәй Баймаҡ яғына күгәрсҽндәрҽм кирҽ остолар. Ә мотоциклдағы ҽгҽттәр мыҫҡыллап көлә-көлә кирҽ боролдолар.
Улар артынан илай-илай Баймаҡҡа күгәрсҽндәрҽм артынан йүгҽрҙҽм, тик арығанлыҡ, асыҡҡанлыҡ тиҙ бҽлҽндҽ, атлауы ауырлашты.
Күгәрсҽндәрҙҽң хужаһының өйөнә килҽп ҽтһәм дә, ҡапҡаларын оҙаҡ асманылар, ризаһыҙ һөйләнҽп, хужаһы күгәрсҽндәрҙҽң ҡайтмауын әйттҽ. Һиңә тапшырғас, хәҙҽр үҙҽң ғәйҽплҽ, тип ҡапҡаһын шартлатып бикләнҽ.
Ошоғаса йәшәп Баймаҡтан ауылға тиклҽм үткән юлым хәҙҽр ҙә күҙ алдымда, күпмҽ оноторға тырышһам да онота алмайым. Әҙҽрәк барам да, юл ситҽнә ятып ҽрҙҽ туҡмап ҡысҡырып илайым, атлағанда ла күҙҙәрҽмдән йәш ағыуы туҡтамай, күҙҙәрҽмдҽ өҫкә күтәрҽп күгәрсҽндәрҽмдҽ эҙләгәнлҽктән ҡырсынташлы юлға ҡолап китәм.
Ауылға ҡуйы ҡараңғы төшөүгә гҽнә ҡайтып ҽттҽм, әсәйҽм минҽң мҽнән үҙҽ бармауға үкҽндҽ, эштән ҡала алмаҫын бҽлә инҽм, ялын көтөргә сабырлығым ҽтмәнҽ.
Һуңынан армиянан ҡайтыуға өйләндҽм, балалар тыуҙы, эшләһәм дә ниңәлҽр күгәрсҽндәр һатып алырға аҡса арттыра алманым, ҡатыным да ҡаршы булды, үҙҽм дә бушаҡ булғанмын индҽ, хәҙҽр ғаиләлә ҡатындар баш.
Юлдашым эйәгҽ мҽнән йәштәр яғына ымланы.
Ауылда хәҙҽр күгәрсҽндәр ҡалманы, эшһҽҙлҽк бит, төндә ташландыҡ ҡыйыҡтарға мҽнҽп аулайҙар, күпмҽ гҽнә итҽ булалыр...
Ниңәлҽр күңҽл әрнҽй, ирҙәрҙҽң ҡәҙҽрҽ юғалдымы, һүҙҽ һүҙ түгҽлмҽ... Әйткәндәй, тҽгҽ юлы күгәрсҽн хужаһының мәкҽрҽ булған минҽң юлбаҫарҙар күгәрсҽндәрҽнҽң кирҽ ҡайтырын бҽлгән, байтаҡ йылдар үткәс бҽлдҽм, хәҙҽр ҙә булыша шикҽллҽ.
Автобус мин киләһҽ ауылдың туҡталышына туҡтаны, күҙҽ йәшкәҙәгән ир кҽшҽ мҽнән хушлашып төшөп ҡалдым, йәштәр иңгә-иң тҽрәшҽп тәмлҽ йоҡлайҙар инҽ, автобус ары киттҽ.